OCAK / JANUARY-2013
"Uyur idik uyardılar, diriye saydılar bizi..."
Karikarürümüzün usta ismi Raşit Yakalı ile 70'li yıllarda yayımladığı "Çağdaş Mizah" dergisi üzerine bir söyleşi... - Aziz YAVUZDOGAN




 








GERİ DÖN / BACK
Yaklaşık 150 yıllık bir geçmişe dayandığı söylenen Türk mizah yayıncılığının bilinen ilk dönem dergisi olarak da "Diyojen" olduğu kabul edilir.
II. Abdülhamit'in İstibdat dönemi, İkinci Meşrutiyet dönemi, Kurtuluş Savaşı dönemi, Cumhuriyet dönemi, 1950'ler, 1970'ler ve sonrası derken, geriye dönüp bakıldığında yüzlerce mizah dergisinin izi görülür. Bu konuda araştırma yapanların, her nedense listeye dahil etmedikleri iki dergiden de biz söz etmek istiyoruz. Bunlardan bir tanesi "Çağdaş Mizah", diğeri ise "Çuval"...
Her ikisinin de yayıncısı, çok yakından tanıdığımız bir isim; Raşit Yakalı...

"Çağdaş Mizah"ın ilk sayı tıpkı basımını, biraz da bu amaçla, balık hafızalara anımsatmak için, bu sayı Fenamizah'la birlikte armağan ediyoruz.. Raşit ağabey, Türk mizah tarihine armağan ettiği ilk dergisi "Çağdaş Mizah"ın, tıpkı kendi kişiliği gibi mütevazı öyküsünü anlattı.

- - - -

Ocak ayının soğuk bir salı günüydü. Erdoğan (Başol) abinin, Sultanhamam'daki tarihi dükkanında buluştuk, dergiyi konuşmak için. Yanımda; derginin tıpkı basım örneğinden dijital baskı yaptırıp götürdüm. Raşit ağabey ile Erdoğan ağabeyin, dergiyi ellerine aldıklarında, gözlerindeki o çocuksu sevinci, yaşadıkladı o günlerin heyecanını görmek, beni çok duygulandırdı.

Söke'de öğretmenlik yaptığı yıllarda (1963) Bilge Sanat isimli bir dergi çıkarmış Raşit ağabey. Yıllar sonra; geldiği İstanbul'da, Pardon dergisinde sayfa sekreteri olarak çalışırken de, bir mizah dergisi yayımlamaya karar veriyor. O yıllarda piyasada kendi
deyimiyle hep yazılı dergiler varmış. Yazısız karikatürlerden oluşan ve yine kendi deyimiyle, "gülen düşünce"yi yansıtan farklı bir dergi olsun istemiş. Bütün imkanlarını zorlamış bu ereği için. O yıllarda Erdoğan Başol da büyük destek ve katkıda bulunmuş.

"Bu düşüncemi açtığımda beni gaza getirdi" diyor, Erdoğan Başol için. "Bana, elindeki bütün dergi arşivini açtı, karikatürle ilgili ne varsa paylaştı. Benimle aynı heyecanı duyması, işimi kolaylaştırdı, beni iyice heveslendirdi..." Ve Raşit Yakalı, Fındıkzade'de oturduğu evinde, Semih Balcıoğlu'nun kendisine armağan ettiği çalışma masasında, derginin ilk sayısını hazırlamaya başlamış. O dönemin, bilinen teknik imkanları (ya da imkansızlıkları) ile, Emriye Yakalı'nın imtiyaz sahipliğinde "Çağdaş Mizah" doğmuş. Yıl: 1975. Mayıs ayı...

Kendisine, dergi için Erdoğan abi dışında kimlerden destek gördüğünü, o dönemin ustalarından ilgi görüp görmediğini sorduğumda, bu tür durumlarda yüzünde beliren her zamanki utangaçlığı ve mahcubiyetiyle yanıtlamaya çalıştı. "Ustalar dediğimiz ağabeylerimizden pek ilgi görmedim. Beni amatör olarak görüyorlardı. Yanlarına yaklaşıp, konusunu bile edemedim. Bir gün, dergiyi matbaadan alıp, hamalın sırtında tabaka kağıtlar, mücellite gidiyordum. Cağaloğlu'nda, Hürriyet Gazetesi'nin önünde Nehar (Tüblek) ağabeye rastladım. Yanında eşi İhsan hanım da vardı. Büyük bir heyecanla, seslendim ve dergiden söz ettim. Umursamaz bir tavırla 'iyi, iyi' gibi bir şeyler söyledi. Ben bu arada hamalı durdurup, süratle, sırtındaki tabaka kağıtlardan alıp, orada aceleyle katladım. Dergiyi bir görsün istiyordum. Fakat bir de baktım ki; Nehar ağabey eşiyle birlikte
çoktan gözden kaybolmuştu. Bunu hatırladıkça üzülürüm."

Tabi o günlerde, tüm olumsuzluklara karşın, kendisini destekleyen, Erdoğan Bozok, Necmi Rıza Ayça ile içinde yer aldığı,
12 karikatürcüden oluşan "Birleşik Karikatürcüler Grubu" olarak, İsmail Biret, Orhan İslimyeli, Orhan Enez, Orhan Doğu, Prof. Yalçın Tüzün, Salim Tuncer gibi çizgileriyle katkı veren isimleri de unutmuyor. 9 sayı çıkabilen derginin kapaklarını çoğunlukla Necmi Rıza Ayça çizmiş. Derginin aynı zamanda montajını da yapan Raşit ağabey, bir sayıda yaptığı renklendirme dikkatsizliği yüzünden, Necmi Rıza'nın kapak karikatürünün hatalı çıkmasına sebep olmuş da; Necmi Rıza usta, o günden sonra Raşit ağabeye kızmış, küsmüş ve bir daha dergiye çizmemiş...

Türkiye'de mizah dergiciliği dendiğinde, bu konuda yapılan araştırmalar arasında, gerçekleştirilen söyleşilerde, anlı-şanlı (!)
sunumlarda çıkardığı dergilerin neden yer almadığı konusuna gelince; Raşit Yakalı epey üzüntü duyduğunu belirtiyor ve
duygularını şöyle ifade ediyor: "Ben görevimi yaptım. Arkadaşlarla birlikte bir dönem iyi işler ürettik. Belki de gereği kadar kendimizi duyuramadık. Ya da geereği kadar araştırma yapamamışlardır ki; gözden kaçmışız, dergiden sayılmamışız. 'Çağdaş Mizah' ve 'Çuval,' Milli Kütüphaneler'in, Devlet Derleme Müdürlükleri'nin kayıtlarına girmiş dergilerdir. Yani sayan, saymıştır. Bilmeyenler, gidip oralardan araştırıp bilgi edinebilirler..."

Bu iki dergi serüveni esnasında, ilginç bir olay gelişiyor ve Hürriyet Gazetesi'nin o dönem Genel Yayın Yönetmeni olan Çetin Emeç, karikatürcü Bülent Düzgit aracılığıyla Raşit ağabeyi çağırtıyor ve "Raşit, güzel işler yapıyorsun, seni takip ediyorum, bizimle çalışır mısın?" diye iş teklif ediyor.  O sıra çalıştığı Dünya Gazetesi'ndeki geliri ve konumu, tekli edilenden daha iyi olduğu için, gidememiş Hürriyet'e. Fakat 1980 yılında, yeniden teklif alınca bu kez hemen her karikatürcü tarafından bilinen "Çarşaf Karikatür Okulu" serüveni başlamış. Burada da bir dip not düşmek istiyor Raşit ağabey, "Nedense Çarşaf Karikatür Okulu'nu, Semih Balcıoğlu kurdu diye bilinir. Oysa o yıllarda Semih ağabey, Türkiye dışındaydı. Sonraki yıllarda döndüğünde, bir ara Çarşaf Karikatür Okulu'nu yönetmiştir. Ama kurucusu benim." 

Çarşaf Karikatür Okulu'ndan söz açılınca Raşit Yakalı, bir konuya daha sitemle değinmeden edemiyor. "Bakıyorum, sağda solda okuyorum, gözüme ilişiyor ki; Çarşaf karikatür Okulu'nda yetiştirdiğimiz bazı arkadaşlarımız, sanki hiç bizlerle birlikte olmamışlar gibi davranıyorlar. Hiç bahsetmiyorlar. Hatta Gırgır dergisinden yetiştiklerini söyleyenler bile var. Üzülüyorum tabi..."

- - -

"Çağdaş Mizah"ın ilk sayısını, Fenamizah okurlarına tıpkı basımını sunmak için, arşivini açan, izin veren ve bu söyleşi vasıtasıyla derginin kısaca öyküsünü anlatan ustamıza, teşekkür ediyor, sevgi ve saygılarımızı sunuyoruz...
Raşit ağabey ile Erdoğan ağabeyin, dergiyi ellerine aldıklarında, gözlerindeki o çocuksu sevinci, yaşadıkladı o günlerin heyecanı görülmeye değerdi... Söyleşi için buluştuğumuzda, ayrıca geçmiş yıllara dair çok şey konuştuk.
ERDOĞAN BAŞOL: "Çağdaş Mizah"dergi fikrini bana açtığında, aynı heyecanı ben de yaşadım. Raşit'in bu heyecanına katılmamak mümkün değildi. Elimden gelen desteği, katkıyı memnuniyetle verdim. Sonraki dergilerde de birlikte, karikatür adına emek verdik, çaba gösterdik."
RAŞİT YAKALI . Hayatını karikatüre adamış bir insan. Bıkmadan, usanmadan, ilk günkü heyecanıyla, hala çizen, karikatürün içinde olan, bütün etkinlikleri ve sergileri izleyen, elinde kamerasıyla fotoğraflar çekip, videoya kaydederek yayınlayan, kendi deyimiyle gazetecilik-habercilik yapan ustamızdır, o... "Çarşaf Karikatür Okulu" heyecanını günümüzde, karikatür okulu blog sayfasında da sürdüren Raşit Yakalı, çocuklarla ve gençlerle, karikatür eğitimi için hem internetten hem de birebir çalıştaylarla iletişimde bulunarak, sevgi ve saygıyı fazlasıyla hak ediyor...
FENAMİZAH e-dergi'nin Mart 2013 sayısında yayımlanmıştır...






sayfa: 28






sayfa: 29






 
ÇAĞDAŞ MİZAH
İLK SAYI TIPKI BASIMI
Raşit Yakalı'nın 1975 yılında yayımladığı, Türk mizah dergiciliği tarihine geçmiş olan ÇAĞDAŞ MİZAH dergisinin ilk sayı tıpkı basımının pdf dosyasını buradan indirebilirsiniz...